Het nut van gevangenissen

Sci Fi Prison

Klik op de foto voor een
vermelding van de copyrights

Taal:Taal
Views:9885
Ingevoerd:
Geplaatst door:
Bron:Kristijn

Gekoppelde categorieen
Bewustzijn, Gnosis, Therapieën, Geografisch, Nederland, Politiek, (Verborgen) nieuws

(Tijn Touber) 25 september 1998, vier uur in de ochtend. Het is donker op straat. Het asfalt is nat en de Amsterdamse Haarlemmerdijk ligt er verlaten bij. Bij het flauwe schijnsel van de straatlantaarns steek ik de sleutel in het rolluik voor de winkel op nummer 137. Daar, achter het luik, staan de ijskasten van de elektronicawinkel die ik moet passeren om de ingang van het meditatiecentrum te bereiken. Vlak voordat ik de sleutel in het slot steek, zie ik uit mijn ooghoek twee mannen naderen. Iets in mij zegt, dat ik beter even kan wachten met het rolluik te openen, maar ik heb de sleutel al omgedraaid en de deur zwaait open. In een flits staan ze achter me, duwen mij naar binnen en trekken een groot mes. Ze hebben gedronken en zijn gespannen. 'Je geld, snel, geef je geld', sist de ongeschoren kop.

Nu weet ik al vele jaren dat ik een onsterfelijke ziel ben - en niet het sterfelijke lichaam - maar toch is mijn eerste gedachte: 'Shit, daar ga ik.' Gelukkig duurt het maar een fractie van een seconde voordat de volgende gedachte zich aandient: 'Ik ben een ziel, wat kan mij eigenlijk gebeuren?'. Rust, ontspanning, zelfs een glimlach. Het volgende kwartier is een kat-en-muisspel met een groot mes: 'Als je de deur van de winkel niet openmaakt, dan steek ik je dood.' 'Ik heb de sleutel van de winkel niet, ik ben niet de eigenaar.' 'Een, twee, drie… ik maak je af!' Weer suist het mes door de lucht. En weer mist het mijn sterfelijk omhulsel op een haar na. Uiteindelijk druipen ze af, vijfentwintig gulden en een Parkerpen rijker. Ik wens hen een goede avond, laat ze uit en ga mediteren. 

Die avond belt een goede vriend. Hij is psycholoog en heeft gehoord dat ik die ochtend ben overvallen. 'Ik ben er voor je. Dit soort dingen laat sporen na. Misschien heb je er nu geen last van, maar je gaat er over dromen en misschien word je wel heel angstig.' Ik bedank hem, maar weet nu al dat ik er geen last van zal hebben en er hoogstens nog aan zal denken als ik er in Ode een stukje over schrijf. Ik heb geen enge politieseries in mijn hoofd - kijk al dertien jaar geen televisie meer - ik voel me niet vernederd, slachtoffer, boos, verdrietig of geschokt.

Na de meditatie vraag ik mij af: moet ik dit nu aangeven? Moet ik naar de politie gaan zodat deze mensen kunnen worden gestraft? Maar wat schiet ik daarmee op? Mijn geld en pen krijg ik er niet mee terug. Voel ik me straks beter als de ongeschoren koppen in het gevang zitten? Nou nee. Voel ik me dan veiliger op straat? Eerlijk gezegd niet. Maar mijn vrienden zijn een andere mening toegedaan: 'Als je hen niet aangeeft, is dat egoïstisch. Jíj kunt er wel geen last van hebben, maar denk eens aan andere mensen. Als die twee niet worden berecht en opgesloten, beroven ze morgen weer iemand. Het is je burgerplicht hen aan te geven.' De meesten van mijn vrienden komen echter niet - zoals ik - wekelijks in de Bijlmerbajes. Zij schijnen te denken dat gevangenisstraf iets oplevert. Maar dat is allang niet meer mijn ervaring.

Statistieken wijzen het nu gelukkig ook uit: hardere straffen leiden niet tot minder, maar juist tot meer criminaliteit. Het Nederlandse rechtssysteem mag dan in het buitenland vaak worden afgeschilderd als een 'lachertje' - gevangenisstraffen zijn korter en er loopt over het algemeen minder blauw op straat dan in de ons omringende landen - maar juist in vergelijking met deze landen blijkt, dat wij het heel goed doen. In onze buurlanden zitten er, per honderdduizend inwoners, twee- tot driemaal meer mensen in gevangenissen. In de Verenigde Staten zelfs twaalf maal zoveel. Als hard strafrechtelijk optreden inderdaad zou werken, dan zou het in de Verenigde Staten inmiddels goed moeten gaan - of op z'n minst beter dan enkele jaren geleden - maar dat is niet het geval. 

Neem de doodstraf: iedere executie blijkt in de volgende dagen een groot aantal moorden op te leveren. In Nederland werd de laatste executie in 1854 uitgevoerd, in 1872 werd de doodstraf helemaal afgeschaft. Sedertdien heeft ons land een verhoudingsgewijs zeer lage moordcriminaliteit gekend. De enig logische conclusie lijkt te zijn: geweld levert alleen maar meer geweld op. En gevangenisstraf is geweld. Er is een hoop geweld nodig om iemand op te pakken, op te sluiten en jarenlang in een onnatuurlijk en onmenselijk klimaat vast te houden. 

Als geweld alleen maar meer geweld oproept, maken gevangenissen de samenleving dus niet veiliger, maar juist onveiliger. De vraag is natuurlijk, hoe we de samenleving dan wel veiliger kunnen maken. Het is duidelijk dat criminelen niet oppakken en gewoon hun gang laten gaan, geen oplossing is. Er zijn twee nogal steekhoudende overwegingen om hen tijdelijk uit de maatschappij te halen: ten eerste bescherming van mogelijke nieuwe slachtoffers en ten tweede bescherming van henzelf tegen het begaan van nieuwe misdrijven. Dus toch een gevangenis? Wellicht, maar dan meer in de vorm van hoe dat vroeger ging als je moeder je naar je kamer stuurde met de mededeling 'ga er maar eens over nadenken'. Natuurlijk zat daar een element van straf in - je mocht niet buiten spelen - maar er zat vooral een opvoedkundig idee achter: denk er maar eens over na wat je aanricht met bepaalde handelingen. En contemplatie gaat nu eenmaal het beste als je niet wordt afgeleid door voetballende vriendjes. Bezinning doe je in principe alleen, zonder afleiding van buitenaf. Wat dat betreft zijn gevangenissen ideale plekken.

Ik vertel gedetineerden dan ook altijd hoe fortuinlijk ze zijn, dat ze in de bajes zitten: 'Weet je hoeveel geld mensen er voor over hebben om even alleen te kunnen zijn, weg van de hectische maatschappij om tot zichzelf te komen? Mensen sluiten zich vrijwillig op in kloosters, beklimmen onherbergzame bergtoppen of gaan diepzee duiken. Jullie krijgen het allemaal in de schoot geworpen, gratis en voor niets. Wij - daar buiten - snakken naar momenten van rust, bezinning, reflectie, een beetje tijd voor onszelf. En jullie hebben zeeën van tijd. Vuile mazzelaars!' Meestal moeten ze toch wel om me lachen als ik dit zeg, ze worden niet meteen boos. Maar de reden dat de lach er een is met kiespijn, is omdat de meesten zich op dat moment realiseren dat ze helemaal niet weten hoe ze moeten bezinnen. Hoe doe je zoiets? Waar moet je beginnen?
En dat nu, is het grootste manco van het moderne gevangeniswezen. Niemand - vrijwel niemand - begeleidt gedetineerden in het proces van zelfreflectie. Terwijl dat essentieel is. Want zeg nu zelf: als je ineens een zee van tijd had om over jezelf - desnoods over je zonden - na te gaan denken, zou je dat dan kunnen? Of zou je ook - zoals de meeste gedetineerden - gewoon de hele dag de televisie aan hebben staan, desnoods in combinatie met de radio en een stapel boeken, tijdschriften en kranten?

Nog iets over bezinning. De instellingen die zich hier wel mee bezighouden, zijn er meestal op uit om delinquenten na te laten denken over hun slechte gedrag. De meeste therapieën zijn erop gericht om te leren erkennen dat je fout bezig bent en dat je je leven - dus - moet beteren. Vaak wordt er ook gezocht naar de oorzaak van het probleem: slechte jeugd, verkeerde vrienden, misbruik, dronken vader… De vraag is echter of dit een oplossing biedt voor de heikele situatie waarin de gedetineerde zich bevindt. Ervan uitgaande dat iedere dader van een misdrijf tevens een slachtoffer is van een misdrijf - waarom zou hij anders zoveel moeite doen het leven van zichzelf en anderen te vergallen? - heeft eenieder die achter tralies zit een gekrenkt gevoel van eigenwaarde. Vaak is dit niet direct herkenbaar achter de stoere wie-maakt-mij-wat-façade, maar je hebt geen jarenlange opleiding nodig om dit gedrag op waarde te schatten. Iemand die zich toch al mislukt en minderwaardig voelt iedere dag met de neus op de 'feiten' drukken, is een kwelling, een vorm van geweld. En geweld roept geweld op. 
Wat wél werkt - desnoods in combinatie met de klassieke therapievorm -, is bezinning op de andere kant van je persoonlijkheid, de kant die je ergens uit het oog bent verloren: dat deel dat nog opgewekt, krachtig en vol goede moed is. Dat deel dat ondanks alles ongeschonden is gebleven en wil bijdragen aan een betere samenleving. Ik ben in al die jaren nog geen mens tegengekomen die dit deel niet in zichzelf herkent, al is het maar een heel klein lichtje dat in de doffe duisternis, heel ver weg, nog ergens brandt. Maar het is er en het brandt.

Normen en waarden worden niet bijgebracht door straf en zeker niet door wraak. Normen en waarden worden geleerd door een goed voorbeeld dat je kunt naleven. Iemand kan jou wel vertellen dat het niet goed is om drugs te gebruiken en mensen te molesteren. Maar als die persoon jou al sigaretten rokend duidelijk maakt dat je in feite een loser bent - 'ach het blijven mensen met een kruisje achter hun naam' - dan is er niets in jou dat geïnspireerd wordt om je beter te gaan gedragen. 
Het loslaten van oude pijn vereist een zeer veilige en inspirerende omgeving. Niemand is bereid zijn hart op tafel te leggen als hij niet zeker is dat daar zorgvuldig mee wordt omgegaan. En niemand is in staat nieuw gedrag aan te leren als er geen voorbeelden zijn om je aan te spiegelen. Een enkele keer kom je ze tegen, van die bewakers die dit begrijpen en hun verantwoordelijkheid nemen. Zo sprak ik ooit een bewaker die al verschillende malen had meegemaakt dat een gedetineerde hem in vertrouwen nam, zijn hart uitstortte en volkomen weerloos vroeg: 'Wat moet ik nu doen?' Die bewaker vertelde me, dat veel jongens zo ver van zichzelf zijn afgeraakt, dat hun geweten niet meer werkt. Ze weten echt niet meer wat goed of fout is. Als ze dan iemand gevonden hebben die ze vertrouwen, 'lenen' ze tijdelijk het geweten van de ander en vragen bij iedere afslag 'Wat zou jij nu doen?' Totdat ze het zelf weer kunnen. De bewaker is dan niet alleen een vertrouwenspersoon, maar vooral een levend voorbeeld. En daar hoef je niet ingewikkeld voor te hebben gestudeerd! Daar hoef je geen hulpverlener voor te zijn! Daar hoef je alleen maar mens voor te zijn. Een mens ziet zichzelf als mens en zal de ander - dus - ook als mens zien. Een bewaker ziet zichzelf als bewaker en zal de ander - dus - als gedetineerde zien. Gelijkwaardigheid, respect, liefde… dat is alles. Iets anders geneest niet, iets anders werkt niet. Een veiliger samenleving begint dus - oh cliché, maar dringt het door? - bij jezelf, bij onszelf.

Onlangs kreeg ik een heel aandoenlijke kaart van een groep gedetineerden met daarop persoonlijke verhaaltjes van wat ze hadden geleerd. Wat het meeste opviel, was de snelheid waarmee zij in staat waren geweest om zichzelf een nieuwe kans te geven en op te houden met de hele wereld de schuld te geven van hun problemen. En het enige wat we in al die weken hebben gedaan, was kijken naar de kracht, de hoop, de waarheid, de liefde en de vrede die er allang is - diep van binnen. Het ging dit keer zelfs zo snel, dat het Consultatiebureau Alcohol en Drugs het niet kon bijbenen, noch het bewakend personeel. Enkele jongens moesten zich verantwoorden voor hun positieve gedrag: 'Denk maar niet dat je zo snel weer in orde bent, voor het afkicken van een drugsverslaving staat jaren.'

Helaas, dat is niet mijn ervaring. Ik heb vele jaren lang veel drugs gebruikt en er was slechts een seconde van herkenning - echte herkenning - van wie ik werkelijk ben voor nodig om alle rotzooi overboord te gooien. Natuurlijk volgt dan een proces van het verwerken van pijn en oud zeer - tenslotte ga je niet voor niets drugs gebruiken, of zoals een delinquent laatst zei: 'We zitten hier niet voor zweetvoeten.' Maar geen mens kan zijn pijn een plek geven en oud zeer onder ogen zien, als hij geen innerlijke kracht heeft. Er is ongelooflijk veel moed, veiligheid, liefde en vooral kracht voor nodig om pijn onder ogen te zien. Waar haal je die kracht vandaan? Niet uit een schop onder je kont. Wel uit het besef hoe mooi, waardevol en uniek je bent.

Maandag 25 september 2000, half negen in de avond. De zware deuren worden ontgrendeld, de lift staat voor me klaar. Ik stap naar binnen en vanzelf sluiten de deuren. Een stem uit het niets vraagt waar ik heen wil. 'Naar buiten.' De lift zoeft naar beneden en als de deuren zich openen, loop ik de lange gang in die de torens van de Bijlmerbajes verbindt. Aan het einde van de gang laat ik mijn pasje zien. Weer ontgrendelen de zware deuren. Nog een controlepost en twee zware deuren en dan sta ik bij de laatste schuifdeur die mij scheidt van de buitenlucht, en van de vrijheid. Ik heb deze gang in al die jaren nu al zo vaak gemaakt, maar iedere keer is het weer een opluchting om buiten te staan en zelf te kunnen kiezen of ik rechtsaf, rechtdoor of naar links wil. Of gewoon op de stoep ga zitten lachen, of huilen, of zingen… Iedere keer stel ik me weer voor hoe dat moet zijn als je jaren achter slot en grendel hebt gezeten en dan weer buiten staat en mag kiezen.

Kiezen… maar voor wat? Voor een ander leven, een nieuw leven, een nieuw begin? Op het moment dat de schuifdeuren opengaan, wordt het duidelijk hoeveel waarde al die maanden en jaren hebben gehad. Op dat moment wordt zichtbaar wat je hebt geleerd, hoe je bent veranderd. Van de drugsdelinquenten die in de Bijlmerbajes zitten, weten we zeker dat tachtig procent terugvalt in oude patronen. De vele maanden of jaren hebben blijkbaar niet geleid tot voldoende inzicht in zichzelf en uitzicht op een nieuwe start. Het enige 'nut' is dus geweest, dat ze tijdelijk van de straat waren en ons niet van onze tasjes en auto's hebben beroofd. Daar staat tegenover, dat ze de samenleving misschien wel meer hebben gekost dan de optelsom van die tasjes. En verder? Verder is er niets veranderd. Zolang we gevangenissen blijven zien als strafinrichtingen en niet als plaatsen waar gekwetste mensen in een veilige omgeving tot inzicht kunnen komen, zal er ook niets veranderen. Langere en hardere straffen werken niet. De strafmaat biedt geen enkele garantie en is geen maatstaf voor het herstel van de delinquent. Noch de delinquent, noch de samenleving is gebaat bij meer blauw en meer cellen. Waar we wél wat aan hebben, is meer inzicht in de achtergronden van crimineel gedrag en aan mensen die in staat zijn met compassie delinquenten te begeleiden op de weg terug naar zichzelf.

Bron: www.kristijn.com


Geplaatst door Redactie Earth Matters




Laatste artikelen in deze categorie


Lees alle artikelen in deze categorie


Dit artikel delen





Print artikelArtikel als PDF

Tip iemand over dit artikel:


Quote

Hoe groot durf jij te zijn?











Bij de verkeerde Earth Matters belandt? Klik op onderstaand logo om naar Earth Events te gaan.