Goed verzorgd (in de zorg) maar slecht gehoord | waar zitten we met elkaar in gevangen?

Anita Slagter

Klik op de foto voor een
vermelding van de copyrights

Taal:Taal
Views:4732
Ingevoerd:
Geplaatst door:
Bron:Earth Matters

Gekoppelde categorieen
(Verborgen) nieuws, Gezondheid

(Marianne Jaspar) De zorg moet nog efficiënter, met steeds meer verantwoording. Dat gaat ten koste van de nabijheid en persoonlijke betrokkenheid bij de zieke mens.

Vanuit P&O gaf Anita Slagter vaker een richting aan. Ze introduceerde Appreciative Inquiery: bij medewerkers zoeken naar talenten, i.p.v. kijken naar wat iemand niet kan. Ook cocreatie en collectief leren blijken stimulerende manieren van samenwerken te zijn. Het zijn wegen naar tevreden medewerkers in organisaties. Samen naar oplossingen zoeken en een probleem doorleven, want samen creëren biedt verrassende inzichten en kansen om zelf tot ontplooiing te komen, en zo je eigen gedachten en je eigen stem te ontwikkelen.
 
Haar studie “veranderkunde” (Advanced Change Methodologies) vroeg haar na te denken over “waar maak jij je echt druk over?”

Anita maakt zich druk over de mega-aandacht voor fysieke en meetbare zorg en steeds minder aandacht voor de mens die verzorgd wordt. Die aandacht, gezien en herkend worden als uniek mens, heeft Anita als een pijler voor ons bestaan in haar eigen leven ervaren. Misschien is gezien worden daarom ook haar missie! 

“In de zorgsector zie ik elke dag om me heen hoe in instellingen mensen lijden aan emotionele verwaarlozing en eenzaamheid. Ze worden ondanks een goede verzorging, volgens vastgestelde protocollen in gecertificeerde instellingen en door gekwalificeerde zorgverleners, in dit lijden nauwelijks gehoord en gezien. De reden voor deze verwaarlozing is gelegen in een aantal dynamieken, die persoonlijke betrokkenheid en intimiteit in de relatie tussen de zorgverlener en de zorgvrager in de weg staan. Deze dynamieken ontstaan in geïnstitutionaliseerde (zorg-)omgevingen en zijn eerder systemisch dan persoonlijk van aard. Daarmee bedoel ik dat goedbedoelende, toegewijde hartelijke mensen door de omgeving waarin ze werken kunnen veranderen in afstandelijke oppervlakkige zorgmachines. Zelfbewuste, betekenisvolle, intelligente mensen kunnen door de omstandigheden waarin ze zijn terechtgekomen, veranderen in een lijdend voorwerp, een economisch vraagstuk, een verzameling zorgproblemen, een kamernummer. Het is hoogste tijd dat de krachten die deze beschamende situatie in stand houden worden onthuld en ontkracht, zodat de mogelijkheid voor nieuwe werkelijkheden ontstaat."

Anita wilde feeling krijgen met “hoe de processen lopen, en waarom ze lopen zoals ze lopen”. Ze ging op verschillende plekken meewerken, kijken en vragen stellen. Zowel bij de directe zorg voor ouderen, als bij besprekingen over opgenomen ouderen.

Vervolgens nodigde ze zorgmedewerkers uit om samen op zoek te gaan: klopt het wat ik zie? En als het klopt: wat vind je daar van, of moet ik het anders zien? Medewerkers gingen anders kijken. Er was herkenning, maar het was soms ook confronterend. Toch werden deze vragen gewaardeerd, want er was aandacht voor het hoe en waarom. “Wat goed dat je hier mee bezig bent”, hoorde ze regelmatig, en “ik herken het, maar het zit in het systeem, een collectieve onmacht om te veranderen”. Zorgen wordt steeds meer toezicht houden, risico’s uitbannen, bezuinigen, omdat de AWBZ zo veel geld kost. De zorg moet efficiënt, effectief en toetsbaar zijn.

Maar waar is in hemelsnaam de mens gebleven?
Met al die lijsten, dat aftekenen, dat verantwoorden?
De mens die nu niet meer zijn eigen leven kan leven,
die ook jong is geweest, die een verhaal heeft,
die blijdschap en verdriet heeft gekend,
die trots is geweest en spijt heeft gehad,
die mild is geworden of boos, of zich juist heeft teruggetrokken?
Waar is de mens die alleen maar zinvol kan leven
als hij / zij als die unieke persoon wordt herkend,
en de mens kan zijn die hij nu geworden is,
die veel verhalen kan vertellen, die levenswijsheid heeft vergaard
of die, door verlies van gezondheid, van dierbaren, voorzichtig, stil of verdrietig is?

Waarin zitten we met elkaar gevangen?
In vastgeroeste gewoontes, een samenspel van overtuigingen normen en waarden!

Anita heeft ze als volgt benoemd:

De dwang van het doen
De hulpverlener is alsmaar druk, moet veel doen, moet het druk hebben, anders werk je niet hard genoeg. De hulpbehoevende kan maar weinig doen behalve wachten. Maar dat doen staat “het zijn“ in de weg. Ook organisaties hebben voor ieder probleem een oplossing, een actieplan, met toetsing, en zorgdossiers met zorgplannen en aftekenlijsten.

De weldaad van werkdruk
Het werken wordt vaak een race tegen de klok, met onmogelijke keuzes: “wie help ik het eerst”. Die werkdruk is een gegeven geworden en ook weinig aandacht geven is een gegeven. Anita legde medewerkers de vraag voor: “wat zou er gebeuren wanneer de werkdruk wordt opgeheven?” Verschillende medewerkers gaven aan zich geen raad te weten. Want wat moet je met levensvragen, en hoe ga je om met moeilijke dingen? Door drukte kan je dat legitiem omzeilen.

Het dogma van distantie.
In je opleiding krijg je de opdracht mee om professionele distantie in acht te nemen. Zodra je geraakt wordt door wat je meemaakt als zorgverlener gaan de alarmbellen rinkelen, want dan ben je niet meer professioneel. Het is heel professioneel om je eigen gevoeligheid en kwetsbaarheid thuis te laten en de emoties die het lijden van de zorgvragers oproepen op het werk achter te laten. Toch zijn er dagelijks situaties van aangrijpende ervaringen, door langdurige afhankelijkheidsrelaties met mensen waarvan je vroeg of laat weer afscheid van moeten nemen. Het persoonlijke, emotionele en intieme karakter dat de relatie tussen een zorgvrager en zorgverlener heeft, wordt als gevolg van het dogma van de distantie binnen het vakgebied als een groot ongemak ervaren. Terwijl het een schitterend en ontroerend aspect van de professie zou kunnen zijn. Het gevolg van distantie is dat er een onnatuurlijke afstand ontstaat in de relatie tussen zorgvrager en zorgverlener. Een leegte tussen het leed dat de een overkomt en de professionaliteit waarmee de ander hem of haar tegemoet treedt. Er zijn zorgverleners die vanuit hun eigen emotionele en sociale ontwikkeling heel goed in staat zijn om de leegte te overbruggen. Zorgvragers herkennen deze medewerkers direct en zijn dol op ze. Organisaties herkennen ze onvoldoende, of bekijken ze zelfs met argwaan en dwingen ze om zich te voegen naar de middelmaat van de professionele standaarden. Dit is een dilemma, en moet als een belangrijk vraagstuk worden erkend.

De waan van het weten.
Zorgprofessionals hebben een sterke neiging tot weten wat goed is voor de ander. Vaak is dit weten heel nuttig, bijvoorbeeld in het medisch en technisch verpleegkundige handelen en bij praktische zaken. Het is een voorwaarde voor goede zorg dat de professional vakkennis heeft en deze toepast. In het emotionele welbevinden, het welzijn ligt dat anders. Hulpvragen worden niet zo expliciet gesteld, signalen blijven ongezien of worden niet gehoord. Hoe sneller een zorgverlener denkt dat hij of zij weet waar het de ander om gaat, hoe groter de kans op fouten. De waan van het weten is hiermee een grote belemmering in de communicatie en de relatie tussen zorgverlener en zorgvrager. Het is een grote bedreiging voor de waardigheid van zorgvragers. Eigenheid en uniciteit van de zorgvrager komen alleen tot zijn recht wanneer de zorgmedewerker daarnaar op zoek gaat. Organisaties prikkelen zorgmedewerkers niet echt tot een onderzoekende houding. Want door efficiency, sturing en beheersing van het zorgproces wordt in de zorg veel met gestandaardiseerde vragenlijsten gewerkt. Ze bepalen de agenda, en in veel gevallen ook de inhoud van het gesprek.

Nu wordt het doel dat Anita zich stelt: een nieuwe werkelijkheid maken, door herkenning en bewustwording, met nieuwe beelden en een andere taal.
                                                                
Nabijheid
Dat blijkt een groot moeras, een soort drijfzand voor professionals. Wat moet je met verdrietige, stille of claimende mensen. Er zijn geen richtlijnen voor wat je daarmee moet. Er zijn meer vragen dan antwoorden. Juist dát vraagt om gesprek, om te leren praten, het gevoel te verwoorden. Anita heeft strips laten maken, met het doel “meer te reflecteren”, samen het “we weten het niet” te delen, ruimte te maken voor “wie wat weet mag wat zeggen”. Door uit verschillende hoeken te kijken en elkaar aan te vullen, weten we meer dan daarvoor.

Anita raakt aan kernpunten in de zorg, “mens te zijn”, dus samenleven. Ze heeft het haarfijn aangevoeld en verwoord, zodat anderen zich er in kunnen herkennen. Wanneer we dit stukje samenleving willen verbeteren, moeten we deze dynamieken durven zien. Door ze te benoemen heeft zij haar nek uitgestoken!

Ik wens Anita en allen die zorg nodig hebben veel “mensen die luisteren met hun hart” toe.

Marianne Jaspar


Geplaatst door Marianne Jaspar

Marianne Jaspar

Mijn “zijn” interesseert zich voor dit leven hier op aarde … wat wil ik hier wil doen …
Dat betekende al van jongs af aan veel kijken, luisteren en denken. Opgegroeid in het zuiden kreeg ik via allerlei Katholieke instanties en mensen waardevolle verhalen mee over liefde, aandacht voor mensen, en van bezit delen...


Bekijk alle artikelen en de volledige beschrijving van Marianne Jaspar



Laatste artikelen in deze categorie


Lees alle artikelen in deze categorie


Dit artikel delen





Print artikelArtikel als PDF

Tip iemand over dit artikel:


Quote

Ondanks alles geloof ik in de innerlijke goedheid van de mens.

Anne Frank











Bij de verkeerde Earth Matters belandt? Klik op onderstaand logo om naar Earth Events te gaan.