De deceptie van het 'burgerkapitalisme'

Systemfailure

Klik op de foto voor een
vermelding van de copyrights

Taal:Taal
Views:5702
Ingevoerd:
Geplaatst door:
Bron:Ad Broere

Gekoppelde categorieen
Economie, Nederland, Alternatieve geldsystemen

(Earth Matters | door Ad Broere) ‘Maak je bezit door het kopen van een eigen huis’, dat was de slogan waarmee het eigen woningbezit in de afgelopen decennia werd gestimuleerd. Je werkte dertig jaar hard om in die periode meer rente dan je had geleend plus de aflossing van de lening aan de bank te betalen, maar dan had je ook wat - onbelast bezit - nog voor je 65e, tenminste als je het huis voor je 35e had gekocht. Die aflossing kon je ook nog mooi doen uit het bedrag dat de verzekeringsmaatschappij voor jou bij elkaar spaarde door middel van een beleggings-verzekering. Dat was mooi, want dan kon de hypotheek lekker aflossingsvrij blijven en dan volstond de maandelijkse rentebetaling. Het liep allemaal anders, de crisis gooide roet in het eten. Plotseling bleek dat de bomen niet tot in de hemel groeiden. Zijn wij met z’n allen nu zo dom geweest, of waren er die gewoon slimmer zijn dan wij?

Meer vermogen

In de vijftien jaar tussen 1993 en 2008, het haar dat de financiële crisis uitbrak, was er sprake van een enorme vermogensgroei in Nederland. In 1993 had het vermogen van alle Nederlandse gezinnen (particuliere vermogen) een opgetelde waarde van € 359 miljard. Onder vermogen wordt verstaan de waarde van aandelen, obligaties, spaargeld, beleggingen, grond, vastgoed en ook de waarde van de eigen woning na aftrek van de hypotheekschuld, dus de overwaarde.
Zonder de overwaarde van de eigen woningen had het particuliere vermogen in 1993 een omvang van € 207 miljard. Hiervan bezaten de rijkste 10% Nederlanders € 153 miljard.
Vijftien jaar later, in 2008, was het particuliere vermogen van alle Nederlanders gegroeid tot € 1.300 miljard, dus 3,6 keer zoveel als in 1993. Zonder de overwaarde van de eigen woningen bedroeg het vermogen € 667 miljard. Hierin hadden de rijkste 10% Nederlanders een aandeel van € 461 miljard, dus een groei van € 308 miljard in vergelijking met 1993.

Niet voor iedereen

De minst vermogende 50% van de Nederlandse gezinnen bezat in 1993 € 2 miljard euro en in 2008 was het vermogen zelfs negatief geworden: - 2,9 miljard. Toch was de totale overwaarde van de eigen woningen tussen 1993 en 2008 toegenomen met niet minder dan € 480 miljard. Een toename waarvan vooral de meer vermogende helft van de Nederlandse gezinnen heeft geprofiteerd. 

De crisis slaat toe

De crisis heeft echter grote gevolgen gehad voor de waarde van de woningen. Was de overwaarde hiervan in 2008 nog € 632 miljard, vier jaar later was de overwaarde van het eigenwoningbezit gezakt tot € 479 miljard, een daling van 24% die vooral voor rekening kwam van de middengroep.

De VS liep voorop

In de Tegenlicht documentaire ‘De financiële crisis-waar het fout ging’ wordt geschetst hoe in de Verenigde Staten de woningmarkt een belangrijke bijdrage leverde aan het ontstaan van de crisis. Door de zeer ruime verkrijgbaarheid van hypothecaire leningen, ook bij gezinnen met weinig inkomen, werd de rode loper uitgelegd voor mensen die hun droom van het vrijstaande huis in de ‘suburb’ wilden verwezenlijken. Daardoor kwamen er veel gezinnen terecht in woningen die ze zich niet konden veroorloven en werd de financiële situatie al snel moeilijk. Omdat de huizenprijzen echter bleven stijgen was het bijlenen geen probleem. Dus het financiële tekort in het gezinsbudget werd afgedekt met nog meer schulden, waardoor grote aantallen gezinnen in een ondragelijke situatie terecht kwamen. In de documentaire wordt uitstekend belicht dat de rijkste 10% Amerikanen ruimschoots heeft geprofiteerd van de schuldvorming bij de minder tot minst vermogende gezinnen, omdat zij de netto schuldeisers waren. Er is in de decennia voorafgaand aan de crisis sprake geweest van een omvangrijk geldstroom van de onderkant van de Amerikaanse samenleving naar de bovenkant, waardoor het bezit van de rijkste 10% in die periode enorm is toegenomen en de rest is opgescheept met hoge schulden.


Nederland volgde

De hierboven weergegeven cijfers geven aan dat de ontwikkeling tussen 1993 en 2008 een analogie vertoont met die in de VS. In 1999 publiceerde het CBS een artikel waarin het volgende staat: ‘Door de sterk gestegen huizenprijzen zijn veel woningen meer waard dan het hypotheekbedrag.
Huizenbezitters hebben deze overwaarde massaal te gelde gemaakt en hiermee luxe goederen en aandelen gekocht. Dat leidde in 1998 tot tien procent extra economische groei.’ Kortom, ook Nederlandse gezinnen hebben massaal bijgeleend op de hypotheek en daardoor bijgedragen aan de hoge hypotheekschuld die in 2008 € 596 miljard bedroeg. De € 308 miljard groei van het vermogen van de rijkste 10% in de periode tussen 1993 en 2008 is hieruit voor in elk geval een belangrijk deel te verklaren. Opvallend is, dat tussen 2008 en 2012 de totale waarde van de eigen woningen is gedaald van € 1.229 miljard naar € 1.154 miljard, dus met ruim 6%. In dezelfde periode is de hypotheekschuld toegenomen van € 596 miljard naar € 675 miljard, d.i. plus 13%. Deze toename komt vooral voor rekening van de leeftijdscategorie 50+. De veronderstelling dat de categorie 50plussers is bijgeleend (‘opeethypotheek’) lijkt gerechtvaardigd. Dit zegt ook iets over de aantasting van de koopkracht van de afgelopen jaren.
Na vier jaar crisis is er in Nederland een onderklasse ontstaan van gezinnen met een negatief vermogen, dat veroorzaakt wordt doordat de hypotheek op de woning hoger is dan de –nog steeds dalende- waarde ervan (de huizen staan onder water) De armste 10% Nederlanders neemt 30% van de totale hypotheekschuld voor zijn rekening.

Steeds rijker…

Hoe heeft de meest vermogende groep Nederlanders geprofiteerd van de stabiele winsten die rentebetalingen op de woninghypotheken bieden (boden). Vooral door wat genoemd wordt securitisatie. Wat is securitisatie? Banken ‘knippen’ en bundelen pakketten hypothecaire vorderingen en verkopen deze aan Special Purpose Vehicles (SPV’s). De SPV die de geknipte en gebundelde hypotheken heeft gekocht, geeft op basis hiervan obligatieleningen uit, die via de beurs worden verhandeld. Dus uiteindelijk komt de hypotheek die meneer en mevrouw Jansen bij de Rabobank hebben afgesloten in delen terecht bij beleggers die investeren in de obligatielening met als dekking die hypotheken. Deze praktijk is niet incidenteel in Nederland want in 2012 was 40% van alle hypotheken gesecuritiseerd. Er is dus een aanzienlijke kans dat uw hypotheek in handen is gekomen van beleggers, waaronder ook de rijkste groep Nederlanders.

Welke hypotheken blijven bij de bank? Vooral die waarop een nationale hypotheekgarantie zit. Voor de bank zijn deze hypotheken vrijwel risicoloos en er is dus geen probleem om ze op de balans te houden. Vanzelfsprekend hebben zowel de verkochte hypotheken als de hypotheken die op de balans van de banken zijn gehouden bijgedragen aan de winsten die zijn verdeeld over de aandeelhouders en de bonustrekkers. Beide groepen zijn stevig vertegenwoordigd in de 10% rijkste Nederlanders.

Papieren bezit

De groei van het vermogen van de meeste Nederlandse gezinnen tussen 1993 en 2012 valt vooral toe te schrijven aan de waardestijging van de eigen woning. Voor de meeste huishoudens is dit niet meer dan papieren bezit gebleken. De enige categorie die er werkelijk substantieel op vooruit is gegaan is die van de rijkste Nederlanders. 740.000 gezinnen bezitten 70% van al het vermogen zonder de eigen woning en de allerrijkste 154.000 niet minder dan 45%. De onderste 50% heeft vrijwel niets tot minder dan niets.

Onvermogend of vermogend

Het grootste probleem van het niet hebben van vermogen is, dat grote uitgaven zoals aan zorg, auto, verhuizing, woninginrichting etc. niet kunnen worden gedaan zonder nieuwe schulden te maken of andere uitgaven voor primaire levensbehoeften achterwege te moeten laten, wat de levenskwaliteit aantast. Het grootste voordeel van het hebben van –veel- vermogen is dat men geld voor zich kan laten werken. Inkomsten uit vermogen zijn hoger naarmate er meer vermogen beschikbaar is. Een beetje vermogensadviseur kan dit bevestigen, want die weet dat het altijd om risico en rendement draait en dat het risico kan worden verlaagd als er meer vermogen kan worden ingezet. De tweedeling tussen rijk en arm zal steeds dieper worden door dit proces en uiteindelijk zal het de samenleving opbreken, zoals in het verleden bij voorgaande beschavingen steeds is gebeurd.

Dollar Biljet

Wat kunnen we eraan doen?

Deze ontwikkeling kan niet worden omgekeerd met lapmiddelen, zoals het hoger belasten van vermogens en het lager belasten van arbeid. De rijken zullen wegen zoeken en ook vinden om hun vermogen veilig te stellen buiten de greep van de Nederlandse belastingdienst. Het enige dat echte soelaas biedt is het ontwikkelen van een rentevrije economie en het scheiden van de geldscheppingsfunctie die in publieke handen moet komen van die van de gelddistributiefunctie, die bij de banken blijft. Er gaan steeds meer stemmen op om hiertoe over te gaan, bijvoorbeeld die van Martin Wolf. Hij pleitte voor deze functiescheiding in de Financial Times op 24 april 2014. De noodzaak van een rentevrije economie heb ik duidelijk gemaakt in dit artikel. Immers, rente zorgt ervoor dat er een constante geldoverdracht plaatsvindt van de grote meerderheid van de gezinnen omdat zij netto schuldenaren zijn naar de kleine minderheid van de huishoudens omdat zij netto schuldeiser zijn. Herbert Creutz en Margrit Kennedy hebben onderzoek gedaan naar dit fenomeen, dat zij ‘herverdelingsmechanisme’ noemden.

Op korte termijn moet er echter een bailout worden geregeld voor gezinnen met een besteedbaar inkomen dat te laag is om op een fatsoenlijke manier in het levensonderhoud te kunnen voorzien. Dit kan door het kwijtschelden van een deel van de hypotheekschuld en/of het verlagen van de vaste lasten. De middelen die hiervoor nodig zijn kunnen eenvoudig door publieke geldschepping beschikbaar komen. De Australische professor Steve Keen heeft die bailout van huishoudens conceptueel ontwikkeld en in een rekenkundig model getest.

De tijd die ons resteert is nog maar kort. Als het roer niet drastisch wordt omgegooid dan dreigt de samenleving volledig vast te lopen, met alle chaos en spanningen die daarmee gepaard zullen gaan.

© Ad Broere

  • CBS Statline Vermogensklassen en vermogensbestanddelen 1993, 2008, 2012
  • CBS Thema ‘Huizenbezitter zorgt voor extra groei’ 1999
  • Volkskrant 1 mei 2014 interview met Diederik Samsom PVDA
  • Steve Keen ‘Debunking Economics’ 2012
  • Margrit Kennedy ‘Interest and Inflation free money’ 1995
  • Anthony Migchels ‘Open brief aan het parlement met betrekking tot rente en bankieren’ 2014
  • Ad Broere ‘Wat bankiers zouden moeten weten’ 2013

Geplaatst door Ad Broere

Ad Broere

Auteur, spreker, adviseur, vernieuwer en inspirator.

Ik ben van mening dat het financiële systeem in zijn huidige vorm een groot gevaar vormt voor zowel het materiële als het geestelijke welzijn van de mens.  Praktijken, zoals nanotrading, ongelimiteerde speculatie met derivaten en grootschalig gokken op grondstoffen vergiftigen de economie en veroorzaken een steeds grotere instabiliteit, die uiteindelijk gaat leiden tot ineenstorting van het financiële systeem...


Bekijk alle artikelen en de volledige beschrijving van Ad Broere



Laatste artikelen in deze categorie


Lees alle artikelen in deze categorie


Dit artikel delen





Print artikelArtikel als PDF

Tip iemand over dit artikel:


Quote

De bron van de jeugd bestaat: je persoonlijkheid, je gaven, de creativiteit die je ontplooit in je eigen leven en in dat van degenen van wie je houdt. Wanneer je weet hoe je uit deze bron kunt putten zul je nooit oud worden.

Sophia Loren, Italiaans actrice











Bij de verkeerde Earth Matters belandt? Klik op onderstaand logo om naar Earth Events te gaan.