Otto Scharmer: 'Onderwijs gaat over ontbranden van het vuur'

Tijdens de onderwijsconferentie Duurzaam Leren was dr. Otto Scharmer (schrijver van bestsellers als Theory U en Presence) een speciale gast. In dit interview is hij in gesprek met drs. Luc Stevens, die net als zijn collega een Masterclass verzorgde tijdens deze vierdaagse. De vraag die hij hem stelde: “Wat is het beste advies dat u iemand voor de klas kunt geven?”

Scharmers antwoord begint bij de klassieke uitspraak, toegeschreven aan de Ierse dichter W.B. Yeats, dat onderwijs niet gaat over het vullen van een vat, maar over het doen ontbranden van een vuur. Echter Scharmer gaat door waar Yeats stopte: hij definieert dit eenmaal aangestoken vuur als de bron voor alle verdere nieuwsgierigheid, voor alle honger naar kennis en alle ondernemingslust.

Bekijk hier Scharmers volledige antwoord:

Zelfkennis: het mooiste dat een leraar kan geven

Otto Scharmer is bekend van zijn werk met de Theory U. Door een beweging te helemaal door het dal van de U te maken leren we, als individu, als organisatie, vol aandacht aanwezig te zijn en in contact te komen met het “innerlijk weten”. Volgens Scharmer is dit de enige manier om duurzame veranderingen in gang te zetten: je laten leiden door het hoogst haalbare potentieel dat al aanwezig is in jezelf, je organisatie en de toekomst.

Het belangrijkste wat een leraar zijn leerlingen kan bieden, is volgens Scharmer niet eens zozeer kennis van de wereld, maar zelfkennis: “Kennis over wie jij als mens bent, en over wat jij wilt betekenen in de wereld.” Geen eenvoudige taak, erkent de Amerikaanse leraar, trainer en onderzoeker: zelfkennis kun je niet van buitenaf aangereikt krijgen. “Het is een kwestie van de leerling kennis laten maken met wat er al in hem zit.”

Voor zichzelf heeft Scharmer ontdekt dat zelfkennis niet alleen een kwestie van introspectie is, maar meer nog met het jezelf confronteren met de wereld, met moving out into the world. Vooral jezelf onderdompelen en actief deel te nemen in kansarme gemeenschappen binnen de samenleving waar de stem van mensen niet gehoord wordt, leverde hem veel op: “That social field is opening up my deeper capacities of empathy, of feeling, of attending. It’s not just emotion – it’s how I connect to the larger social field around us. That is the real source of entrepreneurship, of innovation, and also of cohesion in society that very often is about to break apart as we know.” (Voor het volledige transcript van dit interview: scroll naar beneden)

Nog dieper in de U

Voor wie nog meer wil leren van en over Scharmer zijn er op www.hetkind.org fragmenten van zijn masterclass en is er een transcript van het hele interview. Hij stond stil bij de film the Legend of Bagger Vance, waarin een golfer “contact leert maken met het veld”. Daarnaast toonde hij tijdens de plenaire sessie een fragment met een optreden van Placido Domingo.